Σε συνέχεια του άρθρου 11 του ν.3943/2011 το υπουργείο οικονομικών εξέδωσε εγκύκλιο με την οποία παρέχονται διευκρινίσεις σχετικά με τον συμψηφισμό απαιτήσεων κατά του Δημοσίου με βεβαιωμένα χρέη προς το στενό Δημόσιο τομέα.

Συγκεκριμένα προβλέπονται τα εξής:

1. Προϋποθέσεις διενέργειας συμψηφισμού.

 Οι προϋποθέσεις διενέργειας συμψηφισμού είναι:

α) Η αμοιβαιότητα των απαιτήσεων.

α1) Προτείνονται σε συμψηφισμό ή συμψηφίζονται αυτεπάγγελτα τα χρέη που είναι βεβαιωμένα στο εν στενή έννοια Δημόσιο με απαιτήσεις του οφειλέτη που προέρχονται από το εν στενή έννοια Δημόσιο, εφόσον υφίστανται κατά τον ίδιο χρόνο.

 Συνεπώς, δεν συμψηφίζονται σε καμία περίπτωση απαιτήσεις κατά του Δημοσίου με οφειλές που είναι βεβαιωμένες στις Δ.Ο.Υ υπέρ τρίτων (π.χ. υπέρ ΝΑΤ,ΝΠΔΔ, Τράπεζας, κ.λπ.). Επίσης δεν συμψηφίζονται οφειλές προς το Δημόσιο με απαιτήσεις του οφειλέτη κατά Ο.Τ.Α. (Δήμοι, Περιφέρειες) , ΝΠΔΔ, ΟΠΑΔ, Δημοσίων Επιχειρήσεων, Νοσοκομείων που έχουν μορφή Ν.Π.Δ.Δ. κ.λπ. καθόσον δεν υφίσταται αμοιβαιότητα.

α2) Εκείνος που προτείνει συμψηφισμό πρέπει να είναι ο ίδιος οφειλέτης της κύριας απαίτησης και όχι τρίτο πρόσωπο. Το ίδιο ισχύει και στον αυτεπάγγελτο συμψηφισμό.

Συγκεκριμένα ο δικαιούχος απαίτησης κατά του Δημοσίου προτείνει σε συμψηφισμό οφειλές προς το Δημόσιο, που έχουν βεβαιωθεί στο όνομά του και όχι σε τρίτο πρόσωπο και εφόσον αυτές συνυπάρχουν κατά το χρόνο της δήλωσης συμψηφισμού ή του αυτεπάγγελτου συμψηφισμού. Συνεπώς, απαίτηση του ομορρύθμου εταίρου κατά του Δημοσίου δεν μπορεί να συμψηφιστεί με οφειλές της εταιρίας προς αυτό.

Ομοίως τα πρόσωπα που υπέχουν προσωπική και αλληλέγγυα ευθύνη για τα χρέη των νομικών προσώπων με βάση τις διατάξεις του άρθρου 115 του ν.2238/1994 δεν μπορούν να προτείνουν συμψηφισμό απαιτήσεών τους έναντι του Δημοσίου για χρέη του νομικού προσώπου, καθόσον είναι τρίτα πρόσωπα.

Γενικότερα στην περίπτωση κατά την οποία υφίστανται οφειλές προς το Δημόσιο βεβαιωμένες σε άλλο πρόσωπο για τις οποίες ο δικαιούχος απαίτησης κατά του Δημοσίου έχει προσωπική ευθύνη για την καταβολή τους, με βάση τις ισχύουσες διατάξεις δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις του συμψηφισμού.

Εξαίρεση αποτελούν και συνεπώς είναι δεκτικές συμψηφισμού εκείνες οι οφειλές που έχουν μεν βεβαιωθεί σε άλλο πρόσωπο αλλά ο δικαιούχος απαίτησης κατά του Δημοσίου είναι καθολικός ή ειδικός διάδοχός του και αντίστροφα (όπως ο κληρονόμος).

Επισήμανση: Σε περίπτωση που το τρίτο πρόσωπο (π.χ. ομόρρυθμο μέλος) επιθυμεί την πίστωση της επιστροφής του σε χρέη για τα οποία έχει προσωπική ευθύνη καταβολής αλλά έχουν βεβαιωθεί σε άλλο πρόσωπο (π.χ. ομόρρυθμο εταιρία) μπορεί με αίτησή του να το ζητήσει. Σε αυτή την περίπτωση η ημερομηνία πίστωσης (υπολογισμού των προσαυξήσεων ) είναι η ημερομηνία της αίτησής του και πίστωσης της οφειλής. Εν προκειμένω δεν πρόκειται για συμψηφισμό.

β) Η χρηματική απαίτηση κατά του Δημοσίου πρέπει να είναι βεβαία και εκκαθαρισμένη.

Βεβαία είναι η χρηματική απαίτηση που υφίσταται κατά το χρόνο της υποβολής της δήλωσης συμψηφισμού και δεν εξαρτάται από κάποιο όρο ή προθεσμία. Εκκαθαρισμένη είναι η απαίτηση που προσδιορίζεται κατά είδος και πληρωτέο ποσό.

γ) Η χρηματική απαίτηση κατά του Δημοσίου πρέπει να αποδεικνύεται με τελεσίδικη δικαστική απόφαση ή άλλο δημόσιο έγγραφο και πρέπει, κατά το χρόνο της δήλωσης, να μην έχει κατασχεθεί από τρίτον, να μην έχει εκχωρηθεί σε τρίτον, να μην έχει πληρωθεί ήδη στο δικαιούχο, να μην απαγορεύεται ο συμψηφισμός της και να μην έχει παραγραφεί.

2. Οφειλές προς το Δημόσιο που υπόκεινται σε συμψηφισμό

α) Οι βεβαιωμένες οφειλές είτε είναι ληξιπρόθεσμες είτε όχι.

β) Οι βεβαιωμένες οφειλές που τελούν σε δικαστική ή διοικητική αναστολή.

γ) Οι βεβαιωμένες οφειλές που για οποιοδήποτε λόγο καταβάλλονται τμηματικά (είτε με διευκόλυνση τμηματικής καταβολής είτε με νομοθετική ρύθμιση είτε με διοικητική πράξη).

δ) Οι παραγεγραμμένες οφειλές, οι οποίες αντιτάσσονται σε συμψηφισμό για μία τριετία από τη συμπλήρωση της παραγραφής τους.

3. Αυτεπάγγελτος συμψηφισμός επί βεβαιωμένων οφειλών στο Δημόσιο.

 Σε περίπτωση που υφίστανται βεβαιωμένα χρέη στο Δημόσιο (Δ.Ο.Υ. ή Τελωνείο), ληξιπρόθεσμα ή μη, ανεξαρτήτως εάν έχουν υπαχθεί σε νομοθετική ρύθμιση ή σε διευκόλυνση τμηματικής καταβολής ή τελούν σε αναστολή και από τα στοιχεία που υπάρχουν αποδεικνύεται η απαίτηση του οφειλέτη κατά του Δημοσίου (π.χ. αν υφίσταται τίτλος επιστροφής, αν ο οφειλέτης αιτείται χορήγηση αποδεικτικού ενημερότητας από το Δημόσιο ή γνωστοποιεί την απαίτησή του κατά του Δημοσίου ο ίδιος ή η εκκαθαρίζουσα αρχή) ο συμψηφισμός ενεργείται αυτεπάγγελτα από τον προϊστάμενο της υπηρεσίας.

Όταν η απαίτηση (εκτός των τίτλων πληρωμής, που υφίστανται στις Δ.Ο.Υ.) εκκαθαρίζεται ή πρόκειται να πληρωθεί από άλλη υπηρεσία του Δημοσίου (Δημόσιο με τη στενή του όρου έννοια), ο συμψηφισμός ζητείται με έγγραφο του Προϊσταμένου της Δ.Ο.Υ. στην οποία είναι βεβαιωμένη η οφειλή.

Επισημάνσεις: α) Στην περίπτωση πληρωμής ποσών από το Δημόσιο δεν εκδίδεται αποδεικτικό ενημερότητας όταν υφίστανται οφειλές σε αυτό αλλά υποχρεωτικά διενεργείται αυτεπάγγελτος συμψηφισμός, κατά τα ανωτέρω.

β) Ο συμψηφισμός, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις διενεργείται και για τις περιπτώσεις που ο δικαιούχος απαλλάσσεται από την προσκόμιση αποδεικτικού ενημερότητας ή ο τίτλος επιστροφής του έχει ποσό μικρότερο των 1.500 ευρώ για την είσπραξη του οποίου δεν απαιτείται αποδεικτικό ενημερότητας.

γ) Όταν υφίστανται οφειλές και δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις διενέργειας συμψηφισμού αυτών με απαίτηση του οφειλέτη (π.χ. από Δήμο) τότε χορηγείται κατά περίπτωση είτε αποδεικτικό ενημερότητας είτε βεβαίωση οφειλής.

4. Συμψηφισμός πτωχευτικών χρεών προς το Δημόσιο

Ο Προϊστάμενος της αρμόδιας Δ.Ο.Υ. επιτρέπεται να προβεί σε αυτεπάγγελτο συμψηφισμό απαίτησης του Δημοσίου σε βάρος πτωχού οφειλέτη με ανταπαίτηση του τελευταίου έναντι του Δημοσίου, υπό τον όρο ότι οι προϋποθέσεις συμψηφισμού των συγκεκριμένων απαιτήσεων, κατά τις διατάξεις του ουσιαστικού δικαίου, συνέτρεξαν πριν από την κήρυξη της πτώχευσης . Στην περίπτωση αυτή, η συμψηφιζόμενη ανταπαίτηση του πτωχού δεν αποτελεί μέρος της πτωχευτικής περιουσίας και, επομένως, δεν περιέρχεται στη διοίκηση του συνδίκου, γιατί με το συμψηφισμό επέρχεται απόσβεση απαιτήσεων που ανατρέχει σε χρονικό διάστημα πριν από την πτώχευση. Ήδη στο νέο Πτωχευτικό Δίκαιο (Πτωχευτικό Κώδικα), η δυνατότητα μονομερούς συμψηφισμού εκ μέρους του πιστωτή, υπό την παραπάνω προϋπόθεση, προβλέπεται ρητά και αναφέρεται σε κάθε πτωχευτικό πιστωτή, επομένως και στο Δημόσιο.

Εξάλλου, αν η ανταπαίτηση του πτωχού οφειλέτη έναντι του Δημοσίου έχει δημιουργηθεί μετά την κήρυξη σε πτώχευση, από τη δραστηριότητα του ίδιου του πτωχού, δηλαδή όχι του συνδίκου (π.χ. απαίτηση επιστροφής φόρου εισοδήματος που παρήχθη μετά την κήρυξη σε πτώχευση), δεν ανήκει στην πτωχευτική περιουσία αλλά στη μεταπτωχευτική, την οποία δεν διαχειρίζεται ο σύνδικος, αλλά ο ίδιος ο πτωχός, οπότε ο συμψηφισμός αυτής με απαίτηση του Δημοσίου γίνεται με τους ίδιους όρους που ισχύουν για κάθε κοινό οφειλέτη.

5. Συμψηφισμός χρεών προς το Δημόσιο σε περίπτωση συμφωνίας πιστωτών επιχείρησης κατ' άρθρο 44 ν. 1892/1990.

Όπως είναι γνωστό, σε περίπτωση δικαστικής επικύρωσης συμφωνίας μεταξύ πιστωτών και επιχείρησης κατ' άρθρο 44 του ν.1892/1990, με αντικείμενο τη ρύθμιση ή τον περιορισμό χρεών της τελευταίας, λόγω έκδηλης αδυναμίας πληρωμής των οφειλών της, η συμφωνία δεσμεύει και τους μη συμβεβλημένους πιστωτές, μεταξύ των οποίων και το Δημόσιο. Ο περιορισμός αυτός όμως αναφέρεται αποκλειστικά στην καταβολή των χρεών της επιχείρησης και δεν μπορεί να επεκταθεί ή να αποκλείσει τη δυνατότητα συμψηφισμού ανταπαίτησης της εν λόγω επιχείρησης προς τις οφειλές αυτές.

Επομένως, εφόσον δεν υπάρχει σχετική απαγορευτική διάταξη στη συμφωνία, το Δημόσιο νόμιμα διενεργεί συμψηφισμό των απαιτήσεών του με ανταπαιτήσεις της επιχείρησης και μετά τη επικύρωση της συμφωνίας, τηρουμένων των διατάξεων του άρθρου 83 του Κ.Ε.Δ.Ε., όπως ισχύει.

 Ο συμψηφισμός απαιτήσεων κατά του Δημοσίου, που προκύπτουν από Δημόσιο εκτός Δ.Ο.Υ. ή Τελωνείου προτείνεται με δήλωση του οφειλέτη που υποβάλλεται στη Δ.Ο.Υ., η οποία είναι αρμόδια για την είσπραξη του χρέους. Γενικότερα, η απαίτηση κατά του Δημοσίου, που προτείνεται σε συμψηφισμό με βεβαιωμένα χρέη του δικαιούχου, πρέπει να είναι βέβαιη, εκκαθαρισμένη, να μην εξαρτάται από κάποιο όρο ή προθεσμία , να υφίσταται κατά το χρόνο της δήλωσης συμψηφισμού και να αποδεικνύεται από τελεσίδικη δικαστική απόφαση ή άλλο δημόσιο έγγραφο.

 Σε κάθε περίπτωση υποβολής δήλωσης συμψηφισμού πρέπει να ερευνάται αν υφίστανται οι προϋποθέσεις διενέργειας συμψηφισμού που παραπάνω αναφέρονται. Αν αυτές δεν προκύπτουν από τα στοιχεία της δήλωσης πρέπει να ζητηθούν συμπληρωματικά, διαφορετικά η δήλωση συμψηφισμού δεν γίνεται αποδεκτή.

 Μέχρι την ολοκλήρωση της διαδικασίας συμψηφισμού και τη λογιστική τακτοποίηση αυτού οι συγκεκριμένες οφειλές που έχουν αποσβεσθεί με τη δήλωση συμψηφισμού δεν αναζητούνται από το Δημόσιο και δεν λαμβάνονται υπόψη από τη Δ.Ο.Υ για έκδοση ειδοποιήσεων, λήψη μέτρων κ.λπ..

7. Απόσβεση των αμοιβαίων απαιτήσεων.

Με την αποδοχή της δήλωσης συμψηφισμού ή με τον αυτεπάγγελτο συμψηφισμό επέρχεται απόσβεση των αμοιβαίων απαιτήσεων κατά το ποσό που η μία καλύπτει την άλλη και μάλιστα από το χρόνο που αυτές συνυπήρξαν (αναδρομικά) και δεν υπολογίζονται τυχόν προσαυξήσεις εκπρόθεσμης καταβολής από την ημερομηνία αυτή και μέχρι την ολοκλήρωση της διαδικασίας. Επί πλέον ο οφειλέτης δικαιούται του χορηγούμενου από το νόμο ποσοστού ή ποσού έκπτωσης επί της οφειλής του (εφόσον ο όρος αυτός υφίσταται επί του χρηματικού καταλόγου) αν η απαίτησή του κατά του Δημοσίου καλύπτει ολόκληρη την οφειλή και η ημερομηνία απόσβεσης προσδιορίζεται στα χρονικά πλαίσια ισχύος της έκπτωσης.

8. Εξόφληση οφειλών, με βάση Δήλωση Φόρου ή άλλων εσόδων, κατόπιν δήλωσης συμψηφισμού.

 Με τις διατάξεις της παραγράφου 3 του άρθρου 11 του ν.3943/2011 επιτρέπεται η εξόφληση οφειλών προς το Δημόσιο, που προκύπτουν από την υποβολή δήλωσης του φορολογουμένου, με συμψηφισμό απαιτήσεων αυτού κατά του Δημοσίου.

 Ο συμψηφισμός αφορά αρχικά σε Δηλώσεις, που υποβάλλονται μόνο στη Δ.Ο.Υ. ανεξάρτητα αν υπάρχει υποχρέωση ηλεκτρονικής υποβολής ή όχι. Ο συμψηφισμός αυτός διενεργείται κατόπιν δήλωσης συμψηφισμού του δικαιούχου της απαίτησης κατά του Δημοσίου, η οποία γίνεται αποδεκτή μόνο εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις που παραπάνω αναφέρονται και εφόσον δεν υπάρχουν ήδη βεβαιωμένα χρέη, τα οποία συμψηφίζονται υποχρεωτικά κατά προτεραιότητα αυτεπάγγελτα, όπως παραπάνω αναφέρεται.

 Μετά τον αυτεπάγγελτο συμψηφισμό ο δικαιούχος προτείνει σε συμψηφισμό τυχόν υπόλοιπα ποσά χρηματικών απαιτήσεων αυτού κατά του Δημοσίου, με Δηλώσεις Φορολογίας της επιλογής του.

 Η απόσβεση των απαιτήσεων επέρχεται με την αποδοχή της δήλωσης συμψηφισμού κατά τα ανωτέρω.

 Αν η υποβολή της δήλωσης συμψηφισμού και η αποδοχή αυτής γίνει μέχρι την ημερομηνία λήξης της προθεσμίας υποβολής της δήλωσης του φόρου ή άλλου εσόδου, δεν υπολογίζονται κατά τον συμψηφισμό τυχόν πρόσθετοι φόροι εκπροθέσμου υποβολής αυτής, ενώ αν αυτή υποβληθεί και γίνει αποδεκτή μετά την προθεσμία υποβολής της δήλωσης του φόρου αυτά υπολογίζονται.

 Σε περίπτωση που ίδιες διατάξεις ορίζουν ότι η μη ταυτόχρονη καταβολή του ποσού που προκύπτει από τη δήλωση Φόρου ή άλλου εσόδου του φορολογουμένου έχει την έννοια της μη υποβολής αυτής, η δήλωση συμψηφισμού γίνεται αποδεκτή μόνο εφόσον το συμψηφιστέο ποσό καλύπτει ολόκληρο το ποσό που πρέπει να εισπραχθεί με βάση την υποβολή της δήλωσης ή στην περίπτωση που καλύπτεται μέρος του πληρωτέου ποσού, εφόσον η διαφορά καταβάλλεται την ημερομηνία υποβολής της δήλωσης Φ.Π.Α., Φορολογίας Εισοδήματος Α.Ε., Ε.Π.Ε., Φ.Μ.Υ., Φ.Μ.Α., Φ.Α.Π. κ.λπ..

 Με την αποδοχή της δήλωσης συμψηφισμού η δήλωση φόρου θεωρείται ως υποβληθείσα, ανεξάρτητα από τη λογιστική τακτοποίηση αυτής που θα γίνει σε μεταγενέστερο χρόνο.

9. Οδηγίες για το συμψηφισμό απαιτήσεων με υποβολή δήλωσης.

 Στην περίπτωση που οφειλέτης επιθυμεί την υποβολή χρεωστικής δήλωσης με ταυτόχρονο συμψηφισμό απαιτήσεών του κατά του δημοσίου, η δήλωση υποβάλλεται σε έντυπη μορφή στην αρμόδια Δ.Ο.Υ. και ακολουθείται η εξής διαδικασία:

α) Η υποβολή της δήλωσης συνοδεύεται με δήλωση συμψηφισμού, προσκομίζοντας βεβαίωση του αρμόδιου δημόσιου φορέα, με την οποία αποδεικνύεται η απαίτησή του κατά του δημοσίου.

β) Η Δ.Ο.Υ. ελέγχει τη συνδρομή των προϋποθέσεων για την αποδοχή του συμψηφισμού, λαμβάνοντας υπόψη τις βεβαιωμένες οφειλές (ληξιπρόθεσμες ή μη) του οφειλέτη, οι οποίες προηγούνται στο συμψηφισμό και προτείνει την αποδοχή ή μή του συμψηφισμού, εν όλω ή εν μέρει.

γ) Ο Προϊστάμενος της αρμόδιας Δ.Ο.Υ. αποφασίζει για τη δυνατότητα ή μή αποδοχής του προτεινόμενου συμψηφισμού, εν όλω ή εν μέρει και ενημερώνει τον οφειλέτη σχετικά.

δ) Στην περίπτωση που η αποδοχή του αιτήματος συμψηφισμού καλύπτει το σύνολο του οφειλόμενου βάσει της δήλωσης φόρου, η δήλωση γίνεται αποδεκτή και παραλαμβάνεται χωρίς την καταβολή του οφειλόμενου ποσού. Εννοείται ότι το δικαίωμα συμψηφισμού αφορά το ποσό του οφειλόμενου φόρου που πρέπει να καταβληθεί με την υποβολή της δήλωσης, σε περίπτωση που προβλέπεται δυνατότητα καταβολής του οφειλόμενου φόρου σε δόσεις. Σε περίπτωση που ο συμψηφισμός αφορά μέρος του οφειλόμενου βάσει της δήλωσης ποσού, η δήλωση παραλαμβάνεται με την προϋπόθεση ότι ο οφειλέτης καταβάλλει το υπόλοιπο του οφειλόμενου ποσού.

ε) Σε περίπτωση που δεν είναι τεχνικά δυνατή η λήψη της απόφασης αποδοχής ή μή του αιτήματος συμψηφισμού κατά το χρόνο προσκόμισης στη Δ.Ο.Υ. της δήλωσης απόδοσης του οφειλόμενου φόρου ή της δήλωσης με βάση την οποία ο αναλογών φόρος είναι καταβλητέος εφάπαξ (ολόκληρος ή μέρος αυτού) με την υποβολή (π.χ. δήλωση Φ.Μ.Α., Φ.Α.Π., κ.λπ.) και της δήλωσης συμψηφισμού, ο οφειλέτης ενημερώνεται σχετικά, καθώς και για το χρόνο λήψης της απόφασης αυτής. Για το λόγο αυτό και την αποφυγή επιβολής κυρώσεων (προσαύξησης ή προστίμου) είναι σκόπιμο οι οφειλέτες να προσέρχονται στην αρμόδια Δ.Ο.Υ. ορισμένες ημέρες πριν την καταληκτική ημερομηνία υποβολής της δήλωσης.

στ) Σε περίπτωση μη αποδοχής του αιτήματος συμψηφισμού, η οικεία φορολογική δήλωση υποβάλλεται σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις. Επίσης, ο λόγος απόρριψης του αιτήματος αναγράφεται επί της οικείας φορολογικής δήλωσης και υπογράφεται από τον εισηγητή, τον Προϊστάμενο του Τμήματος και τον Προϊστάμενο της Δ.Ο.Υ

ζ) Η μη έγκαιρη ενημέρωση του υπόχρεου για την αποδοχή του αιτήματος συμψηφισμού δεν απαλλάσσει αυτόν από την υποχρέωση υποβολής της οικείας δήλωσης και καταβολής του φόρου μέσα στις νόμιμες προθεσμίες.